Het Al Mezan Centrum voor Mensenrechten organiseerde op woensdag 26 augustus 2026 een workshop getiteld “De rol van maatschappelijke organisaties bij het verlenen van gezondheidszorg tijdens de genocide en de huidige uitdagingen”, die via Zoom plaatsvond. De workshop richtte zich op de catastrofale verslechtering van de gezondheidssituatie in de Gazastrook als gevolg van de wijdverspreide vernietiging van ziekenhuizen, gezondheidscentra en infrastructuur, evenals de voortdurende belemmering en blokkade van de toegang voor humanitaire hulp. Deze beperkingen gaan gepaard met ernstige tekorten aan medicijnen, medische benodigdheden en brandstof, en met beperkingen op de bewegingsvrijheid van patiënten, waardoor duizenden patiënten en gewonden de zorg en behandeling die ze dringend nodig hebben, worden ontzegd.
In zijn openingswoord verwelkomde de heer Issam Younis, directeur van het Al Mezan Centrum voor Mensenrechten, de deelnemers en sprekers en prees hij de inspanningen van de gezondheidsinstellingen voor het verlenen van levensreddende hulp te midden van de catastrofale omstandigheden waarmee burgers worden geconfronteerd. Hij benadrukte dat er nog steeds openlijk misdaden worden gepleegd, gericht tegen vrouwen, kinderen en mannen, waarbij huizen, infrastructuur, gebedshuizen en scholen worden verwoest. Younis benadrukte dat de workshop tot doel had de gezondheidssituatie in de Gazastrook te belichten, met name in het licht van de reeks Israëlische aanvallen, maatregelen en beperkingen die zijn opgelegd aan het recht op gezondheid, en het voortdurende humanitaire lijden van patiënten en hun families.
Younis benadrukte dat het gebrek aan verantwoording en gerechtigheid voor misdaden begaan in het bezette Palestijnse gebied de bezettingsstaat blijft aanmoedigen om door te gaan met schendingen en misdaden tegen de burgerbevolking en hun eigendommen. Hij merkte op dat dergelijk gedrag niet alleen het internationaal recht schendt, maar ook de beginselen ondermijnt die door de internationale gemeenschap zijn vastgesteld om internationale vrede en veiligheid te bevorderen. Hij beschreef de voortdurende genocide in de Gazastrook als de ernstigste misdaad, gezien de omvang van de wreedheden en het lijden dat de Palestijnse bevolking wordt aangedaan. Desondanks is er geen noemenswaardige vooruitgang geboekt op het gebied van verantwoording. Sterker nog, toen Palestijnse mensenrechtenorganisaties hun werk uitvoerden en verantwoording eisten bij het Internationaal Strafhof, werden ze onderworpen aan Amerikaanse sancties.
Dr. Ahmad Muhanna, directeur van de sector Gezondheids- en Gemeenschapsdiensten en -programma’s bij de Al-Awda Gezondheidsvereniging, schetste de belangrijkste obstakels en uitdagingen waarmee de organisatie te maken heeft bij het verlenen van gezondheidszorg. Het gaat hierbij om tekorten aan medicijnen, medische apparatuur en hulpmiddelen, beperkingen op de invoer van gevoelige apparatuur en de aanhoudende weigering van brandstof en olie die nodig zijn voor de elektriciteitsgeneratoren. Hij benadrukte ook de beperkingen die patiënten ervan weerhouden de Gazastrook te verlaten voor behandeling, met name gezien het gebrek aan geavanceerde medische voorzieningen in de Gazastrook zelf.
Muhanna benadrukte dat maatschappelijke organisaties, met name die in de gezondheidszorg, onder uitzonderlijke omstandigheden opereren. Hij merkte op dat dergelijke organisaties bij uitstek geschikt zijn om kwetsbaarheden binnen gemeenschappen te identificeren en hun behoeften in kaart te brengen. Zij streven ernaar hun middelen te mobiliseren om de gezondheidszorg en medische interventies te maximaliseren, ondanks de gerichte aanvallen op het gezondheidssysteem en de voortdurende, aangescherpte maatregelen tegen de Gazastrook.
Dr. Bassam Zakout, directeur van Medical Relief in de Gazastrook, presenteerde belangrijke gezondheidsindicatoren die de ernst van de humanitaire situatie aantonen als gevolg van de uitgebreide schade aan ziekenhuizen in de Gazastrook. Hij merkte op dat er momenteel slechts 5 overheidsziekenhuizen, 10 veldhospitalen en 14 privéklinieken operationeel zijn, terwijl 11 grote ziekenhuizen buiten gebruik zijn, waaronder het Turks-Palestijnse Vriendschapsziekenhuis, dat gespecialiseerd is in de behandeling van kankerpatiënten, evenals het Kamal Adwan Ziekenhuis, het Abu Yusuf Al-Najjar Ziekenhuis en het Europees Ziekenhuis. De gezondheidszorg, met name de gespecialiseerde diagnostische diensten, is aanzienlijk verslechterd. Het aantal CT-scanners is gedaald tot 7 van de 19, terwijl de laboratoriumdiensten ernstig zijn getroffen, met een tekort van ongeveer 70 procent en het verlies van een groot aantal laboratoriumtests.
Zakout uitte zijn bezorgdheid over het aanhoudende tekort aan medicijnen en de gevolgen daarvan voor mensen met chronische ziekten. Ongeveer 350.000 mensen in de Gazastrook lijden aan niet-overdraagbare aandoeningen, waaronder hypertensie, diabetes en hart- en vaatziekten. De meesten zijn getroffen door veranderingen in hun leefomstandigheden en onderbrekingen in hun medicatie, waardoor ze kwetsbaar zijn voor complicaties als gevolg van medicijntekorten. Kankerpatiënten lopen ernstige risico’s door tekorten aan radiotherapie en chemotherapie en het gebrek aan diagnostische apparatuur. De meeste kankergevallen worden pas in stadium III ontdekt, wanneer de ziekte al in een vergevorderd stadium is.
Zakout legde verder uit dat het aantal ernstig zieke patiënten dat van de Israëlische autoriteiten toestemming krijgt om voor behandeling naar het buitenland te reizen, zeer beperkt blijft. Ongeveer 4.800 kankerpatiënten hebben een officiële verwijzing voor behandeling of diagnose buiten de Gazastrook, maar kunnen deze niet verlaten vanwege strenge beperkingen en de aanhoudende sluiting van de grensovergangen. Slechts een klein aantal mag via de grensovergang bij Rafah vertrekken, waardoor hun leven ernstig in gevaar komt. Sommige patiënten overlijden zelfs terwijl ze wachten op toegang tot behandeling.
Hij benadrukte ook de impact van de verslechterende humanitaire, economische en leefomstandigheden op kwetsbare groepen in vluchtelingen- en opvangkampen, waaronder de verspreiding van waterpokken en complicaties bij zwangere vrouwen, waarbij het aantal miskramen is toegenomen. Organisaties uit het maatschappelijk middenveld die diensten verlenen op het gebied van vrouwengezondheid en moederzorg blijven deze ziekten en complicaties bestrijden, ondanks een ernstig tekort aan middelen en financiering.
Dr. Mohammad Abu Rahma, directeur van de afdeling Spoedeisende Medische Diensten van de Palestijnse Rode Halve Maan, schetste de belangrijkste activiteiten en interventies van de teams van de organisatie, evenals de huidige obstakels en uitdagingen waarmee ze te maken hebben. Hij besprak de verliezen die de ambulancevloot heeft geleden en merkte op dat Israëlische troepen 30 voertuigen hebben vernietigd, terwijl nog eens 25 voertuigen buiten gebruik zijn gesteld. De organisatie levert momenteel diensten met 42 ambulances, waaronder 30 op benzine, wat grotendeels schaars is, en 12 op diesel, die zwaar onder druk staan. De organisatie ontvangt dagelijks ongeveer 400 noodoproepen, maar kan er door beperkte middelen slechts 300 tot 350 beantwoorden.
Abu Rahma benadrukte ook de veiligheidsuitdagingen voor medische teams en de aanvallen op vaste en mobiele medische posten. Medisch personeel is doelwit geweest, ondanks het dragen van het internationaal erkende embleem dat hun humanitaire functie aangeeft. Drieëntwintig paramedici zijn tijdens de oorlog omgekomen en anderen zijn gevangengenomen. Met betrekking tot tekorten aan medicijnen en medische benodigdheden ondervinden 19 medische posten grote problemen bij het verlenen van diensten, met name aan patiënten met chronische ziekten. De organisatie beheert ook zes ziekenhuizen, waaronder vier veldhospitalen, die essentiële diensten leveren zoals oogheelkunde en hartkatheterisatie. Tekorten aan medicijnen en medische benodigdheden blijven echter een groot obstakel voor het werk van de organisatie, aangezien zij nog steeds te maken heeft met aanzienlijke tekorten en onvoldoende hoeveelheden kan aanvoeren.
De workshop omvatte bijdragen en aanbevelingen van sprekers en deelnemers, die het belang benadrukten van de bescherming van het recht op gezondheid als een fundamenteel en onschendbaar recht. Zij benadrukten dat de beperkingen en aanvallen dringend ingrijpen vereisen om patiënten en medisch personeel te beschermen en riepen op tot intensievere documentatie en internationale lobby-inspanningen met betrekking tot humanitaire kwesties, in het bijzonder het recht op gezondheid.
Aan het einde van de workshop bedankte dr. Bassam Abu Jrai, die de bijeenkomst modereerde, iedereen die had bijgedragen aan het succes ervan. Hij benadrukte het belang van het opvolgen van de resultaten van de workshop en het vertalen ervan naar effectieve maatregelen en instrumenten voor belangenbehartiging die bijdragen aan het versterken van de veerkracht van de gezondheidszorgsector en het faciliteren van de toegang tot essentiële medische benodigdheden en apparatuur, en zo helpen de levens van patiënten in de Gazastrook te beschermen.
